• HUIS EN GEZIN
• RELATIES
• JIJZELF
• NIEUWSBRIEF

• OPVOEDING
• WERK
• PRINCIPES
• COLUMNS

• BOEKEN

home Nieuwsbrieven nienke wijnants: 'op de grote levensvragen vind je geen antwoord'

Inspiratie

Nienke Wijnants: 'Op de grote levensvragen vind je geen antwoord'

Een blakende hoogzwangere blondine komt de interviewruimte binnengehold. Parkeerproblemen in Amsterdam, ze is een beetje laat. Maar ze heeft er zin in. Onlangs voor onbepaalde tijd naar Amerika verhuisd met man en kind, tweede op komst, baan opgezegd, haar eerste boek verschijnt, ze is drie daagjes over om met de pers te praten. Nienke Wijnants (33) lijkt het prototype van de geslaagde dertiger. Maar volgens haar zitten dertigers in een snelkookpan. Daarover schreef ze haar boek Het Dertigersdilemma.

Tekst: Karin Bosveld.
Beeld: Dana van Leeuwen

Hoe kwam je het dertigersdilemma op het spoor?

‘Toen ik begon als loopbaanadviseur was een loopbaantraject voor die leeftijdsgroep iets nieuws. Ik werd speciaal aangenomen om me als jonge adviseur op die doelgroep te richten. Ik kreeg ze allemaal aan mijn tafel, zeker vanaf 2001, al die IT-ers die vijf jaar lang hun zakken gevuld hadden en na de dotcom-crash ineens met lege handen stonden. Ik ontdekte dat dertigers worstelden met de vele keuzemogelijkheden, vastliepen in de rat race, maar zelfs ook al zingevingsvragen hadden. Ik dacht echt: “Hè, een midlifecrisis op je dertigste?” Toen ben ik op zoek gegaan naar theorie hierover, en ben op een gegeven moment ook onderzoek gaan doen. Ik kwam er achter dat het een combinatie van factoren is die voor een bepaalde gemoedstoestand zorgt: de keuzemogelijkheden, het streven naar perfectie, de maatschappelijke en sociale druk en de zingevingvragen, maken dat je rond je dertigste in een pressure cooker zit. Ik merkte dat dertigers hier heel graag over wilden lezen, uitgelegd wilden krijgen waarom ze zoveel twijfels hadden, en merken dat ze echt niet gek waren. De generatie boven hen reageert namelijk meestal niet zo begripvol, die doet het al gauw af als verwend gedrag. “Wees blij dat je wat te kiezen hebt, dat was in onze tijd wel anders!” is het dan. Logisch. Maar inmiddels is bewezen dat mensen van teveel keuze niet gelukkig worden. Alleen, dat is relatief nieuw.’

Heb je zelf last van dertigersdilemma’s?

‘Voordat ik een baan vond, toen ik 25, 26 was, had ik absoluut last van die keuzemogelijkheden. Met mijn psychologiestudie kon ik zoveel kanten op dat ik niet goed kon overzien wat mijn mogelijkheden nou precies allemaal waren en dat gaf me het onprettige gevoel dat ik me moest blijven afvragen: maak ik wel de juiste keuze? Want ik ben ook wel een rationeel wezen, en om de juiste keuze te maken wilde ik alle opties rationeel kunnen afwegen en dat lukte niet meer. En daar aan vastgeplakt zat: omdat er zoveel is, zit er zoveel leuks tussen. Als ik nu kies voor loopbaanadviseur, ga ik dus niet een eigen restaurant runnen, geen eigen kralenwinkel beginnen – dus het “nee” zeggen tegen al die andere opties viel me ook zwaar.
Ik had wel al bewust nee gezegd tegen die rat race. Doordat ik zoveel had gesproken met mensen die ondanks al die geweldige arbeidsvoorwaarden toch niet gelukkig waren dacht ik: nou dat sla ik vast over. Ik laat me niet verleiden door wat het interessantst klinkt of het meeste salaris geeft of de meeste vrije dagen, ik kies wat me inhoudelijk het leukst lijkt.’

Hoe heb je zelf je loopbaankeuze aangepakt?

‘Daar heb ik uiteindelijk een jaartraject van gemaakt. Ondertussen werkte ik tijdelijk in een kralenwinkel. Ik had inmiddels begrepen dat ik goed moest nadenken: waar ben ik nou eigenlijk goed in, en wat past bij mij? Veel mensen die ik kende kwamen er achter dat een baan helemaal niet was wat ze verwachtten, omdat ze van te voren niet goed konden inschatten wat zo’n baan nou eigenlijk inhield. Dus ik maakte ellenlange lijsten en interviewde mensen die een leuke baan hadden. Toen vielen me de schellen van de ogen. Ik vroeg ze echt het hemd van het lijf: hoe ziet je dag er nou precies uit, wat moet je allemaal kunnen. Dan vielen veel banen al snel tegen. Na heel veel gesprekken kwam ik er achter dat ik wel de trainingshoek in wilde. Uiteindelijk kwam ik terecht bij een bureau voor loopbaanadvies.’

En de zingevingsvragen?

‘Daar had ik toen nog helemaal geen last van. Het was voor mij heel apart om die dertigers aan tafel te krijgen en te horen zeggen “Wat is hier de zin nou eigenlijk van?”. Pas toen ik twee jaar aan het werk was, en precies volgens de Maslow-piramide (zie kader) alle doelen zo’n beetje bereikt had, kwam het bij mij ook opeens. 
Ik kan me het moment nog glashelder voor de geest halen: ik zat in de trein op weg naar een lezing en dacht: “Wat is eigenlijk het nut hiervan? Ga ik nu weer voor een zaal staan en hierover vertellen?” En opeens dacht ik: “Mijn enige doel op deze planeet is dat ik kinderen ga baren! Het draait alleen maar om voortplanting!” De nutteloosheid van het bestaan overviel me.
Dat was ook wel weer aantrekkelijk, want de eerste paar jaar had ik me wel proberen in te leven in die zingevingsvragen, maar ik kon er toch niet helemaal bij. Dus toen ik zelf op dat punt kwam dat alle voor de hand liggende doelen bereikt waren, kon ik me de wanhoop veel beter voorstellen.
Ik werd op een gegeven moment ook steeds spiritueler. Ik dacht dat ik zo’n rationele wetenschapper was maar ik ging ineens de “zweverige” kant van de psychologie op. Tot die tijd had ik spiritualiteit maar een vies woord gevonden. Ik vond het zo grappig om te zien dat de levensfase waar je in zit zo bepalend is.’

En hoe help jij dertigers met zingevingsvragen?

‘Het is de enige vraag waarop geen antwoord is. Het zijn de grote vragen van het leven, je kunt mensen helpen er mee om te gaan maar ik kan er geen antwoord op verzinnen. Wat voor mij het antwoord is, is voor jou het antwoord niet.
Ik probeer dertigers in een loopbaanprogramma uit te leggen dat het best prettig kan zijn om met die vragen bezig te zijn, maar dat het feit dat je ze hebt betekent dat je in een land en in een situatie leeft waarin je aan heel veel dingen zelf invulling kunt geven. Een kind of een nieuwe baan kan die vraag even naar de achtergrond dringen, maar hij zal altijd als een rode draad door je leven lopen. Zie het als een heerlijk project, dat voldoening kan geven als je probeert trouw te blijven aan jouw doelen.
Maar de vragen gaan nooit weg. Je kunt niet een keuze maken en denken: “Nou, dan zijn de levensvragen opgelost”. Wel kun je ze als iets uitdagends, iets leuks zien. De kunst is om niet vast te lopen in die vragen: wat wil ik nou, wat kan ik nou, waar dient het allemaal toe. Zie het meer als iets van belang op de hele lange termijn.”

En hoe ga je zelf met zingevingsvragen om?

‘Nou ja, het grappige is, uit het onderzoek blijkt dat dertigers met kinderen minder last hebben van dertigersdilemma’s. Een belangrijke reden is dat je zo druk bezig bent, dat je weinig tijd hebt voor andere dingen.
Ook het ervaren van levensvragen is eigenlijk een luxe; pas als je vrijheid en ruimte hebt in je hoofd dienen die vragen zich aan. Ik merk dat ik het door mijn kind zoveel drukker heb, dat de levensvragen een beetje naar de achtergrond verdwijnen. Maar ik ben inmiddels zo wijs dat ik weet dat ze niet weg zijn, maar tijdelijk minder aan de orde.
Me voor mijn boek verdiepen in alle theorieën rond dit onderwerp was ook voor mijzelf interessant - weer eens te lezen over existentialisme en nihilisme en me te realiseren: ik ben een pure nihilist, het heeft allemaal geen enkele zin ik kan net zo goed mijn haar groen verven en op mijn kop gaan staan, in the big picture maakt het geen bal uit! Daar kan ik dan helemaal in verdwijnen. Dan is het iets voor mij om alles uit mijn handen te laten vallen en te denken: dat boek hoeft ook niet geschreven te worden.
Dus mijn eindconclusie is dat ik het leven ook totaal nutteloos vind. Daar kan ik depressief van worden, maar dat vind ik zonde van mijn tijd. Dus denk ik: oké ik ben hier nu, ik kan geen groter nut bedenken, maar dat is geen excuus om er dan maar een zootje van te maken. Laat ik dan zorgen dat ik het leuk heb en dat ik anderen een plezier doe. Als er ook maar iemand na het lezen van het boek zegt, niet eens: ik heb er wat aan gehad, maar: ik vond het leuk om te lezen, dan heb ik toch weer iets leuks gedaan.
Maar de zingevingsvraag vind ik de lastigste van het leven en ik denk dat je tot je dood gaat daar geen antwoord op vind.
Het lijkt me wel heerlijk dat als je dood gaat, iemand toch nog even in je oor fluistert: “Nou, dit was nou de grap.” Verrukkelijk!’

 

In je boek benadruk je het belang van autonomie en authenticiteit. Ook heel moeilijk; dat gaat in de richting van: wie ben ik? Kom je daar ooit achter?

‘Nee. Dat maakt het ook zo lastig. Ik vond het ook een lastig onderwerp om in het boek op te nemen, het is zo’n modegril, het begrip is al zo uitgehold. Ik wilde er ook niet zweverig over doen – wat ik zo vreselijk vind aan allerlei zelfhulpboeken is dat authenticiteit dan weer zo’n holy grail wordt. Dan ga je thuis in plaats van ‘wat wil ik, wat wil ik, wat wil ik?’ zitten denken ‘wie ben ik, wie ben ik, wie ben ik?’ Daar kom je ook niet uit. Maar ik merk bij een heleboel dertigers dat de sociale druk enorm is, en kom er soms na heel lang praten achter dat ze hun leven zelf eigenlijk heel anders in zouden willen richten, maar dat door druk van buitenaf niet doen. Ze weten vaak echt niet meer wat ze zelf nou willen, en zijn vooral bezig met pleasen en een plaatje naar buiten projecteren.’

Zelf ben je in de ogen van velen waarschijnlijk het perfecte plaatje: man, kinderen, paar jaar in het buitenland, boek geschreven... Hoe authentiek ben je zelf?

‘Ik merk dat ik voor sommigen al een soort icoon wordt, een standaard om naar te streven, ja. Maar wie zegt dat dit voor een ander ook de ideale situatie is?
Ik kom uit een apart gezin. Ik zou mezelf typeren als een prototype kakker, terwijl mijn broer het tegenovergestelde is: praat lekker Haags, zwarte t-shirts, gemillimeterd haar. Het gymnasium in Den Haag waar ik op zat was een kleine gemeenschap waar alles kon. Pas toen ik in Amsterdam ging studeren kwam ik in aanraking met sociale druk. Ik was er totaal niet in getraind om sociaal wenselijk gedrag te vertonen en ben daar ook wel mee op m’n bek gegaan. Ik heb schade ondervonden van mezelf zijn, maar ben er toch door schade en schande achter gekomen: dit is hoe ik het wil doen. Ik maak de keuzes die bij mij passen, en ben niet bang om daardoor uit de toon te vallen.’

 

Hoe komt het dat jij je toch beter voelt bij uit de toon vallen dan bij toegeven aan sociale druk?

‘Ik denk doordat ik thuis de goede combinatie had van een vader die uitdroeg dat je niet arrogant moest zijn en je niet met oppervlakkigheden bezig moest houden, en een moeder die de theorie had: je moet een kind een basiszekerheid van onvoorwaardelijke steun en liefde meegeven die het wapent tegen alles. Haar credo was: je moeder is te allen tijde je grootste fan.’

Dat lijkt me een belangrijke kern: veel ouders vergeten die basiszekerheid mee te geven.

‘Ja en het is vooral die combinatie. Natuurlijk zijn er ouders die hun kind negeren en verwaarlozen. Maar een kind alleen maar bevestigen werkt ook niet. Want dan zie je dat zodra die bekrachtiging wegvalt, ze ook geen idee hebben welke kant ze op moeten. Vriendinnetjes van wie de ouders het hele huis vol zetten met foto’s van de kinderen, waren later dodelijk onzeker en in alle staten als ze drie kilo aankwamen. Dat soort uiterlijke dingen was bij ons nooit een issue.’

Wat is een belangrijk levensadvies waar je zelf veel aan gehad hebt?

‘Echt jezelf zijn. Dat is moeilijk, maar om het wat praktischer te maken: toen ik een jaar of 28, 29 was, was ik verschrikkelijk serieus met het leven bezig. Op een gegeven moment realiseerde ik me dat. Tot ik een jaar of 12 was vond ik het heel gewoon om een beetje gek te doen, om op een muurtje te gaan lopen in plaats van ernaast, gewoon omdat ik daar zin in had. Ik vroeg me af, waarom doe ik dat niet meer? Waarom is dat not done geworden? Ik heb het tot mijn doel gemaakt om weer op dat muurtje te gaan lopen als ik daar zin in heb. Dus mijn advies is: vraag je eens af hoe je als kind was. Wat is er verdwenen uit je leven wat je toen aansprak? Kun je dat weer terughalen?’

 

 

 

Foto: Dana van Leeuwen

 

Afkicken van je werk in zes stappen
Nee zeggen zonder je schuldig te voelen
De vrouw van...
Niet langer mutsen over geld
Aandachtig in het hier en nu
Tien simpele tips voor minder bijna-op-vakantiestress
Inzicht in je geldzaken en een persoonlijk budgetadvies
Column Feikje Breimer
Mini-boekenspecial