Boek
Lekker fris!
Inlegkruisjes voor onder de oksel, de Sani-bikini en familietandenborstel, Lux-zeep, de tinnen kamerpot en het Gilette-veiligheidsmes: het boek ‘Lekker fris!’ laat zien hoe onze opvattingen over hygiëne en schoonheid zich de afgelopen honderd jaar ontwikkelden.
Waren we in de 17e en 18e eeuw nog behoorlijke viespeuken, vanaf 1850 kwam er steeds meer aandacht voor persoonlijke hygiëne, gezondheid en schoonheid. Grotere kennis over het verband tussen leefomstandigheden en het ontstaan van ziekten, leidden in de tweede helft van de 19e eeuw tot een beschavingsoffensief vanuit de burgerij en handboeken met titels als Baden, wasschen en zwemmen (1887) en De gezondheid in huis (1913). Desondanks was het tot in de jaren zestig in veel gezinnen gebruikelijk om op zaterdagavond in de teil te gaan: alle gezinsleden na elkaar. En pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw waren alle Nederlandse huishoudens aangesloten op een riolering.
In Lekker fris! ligt de nadruk op de periode vanaf het midden van de negentiende eeuw tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw. Af en toe wordt een uitstapje gemaakt naar een eerdere of latere periode. Het oudste handboek dat wordt geciteerd is Het boeckje van Erasmus aengaende de beleeftheidt der kinderlijcke zeden, dat voor het eerst verscheen in 1530. Goede manieren en fatsoen stonden centraal. Zo mocht een welopgevoed mens volgens Erasmus zijn neus niet langer in z’n kleding snuiten.
Lekker fris! is geschreven door Maaike Groffen, conservator van het Historisch Museum Rotterdam, dat ook een expositie heeft met dezelfde titel. Het is een erg leuk, toegankelijk en informatief boek. Relativerend ook, door te laten zien hoe veranderlijk onze normen op het gebied van fatsoen, hygiëne, seksualiteit en schoonheid zijn, en hoezeer de tijdgeest een rol speelt. En voor degenen die in de jaren vijftig, zestig of daarvoor geboren zijn bovendien een feest der herkenning door alle afgebeelde reclames en gebruiksvoorwerpen.
Lekker fris! Honderd jaar gezondheid, schoonheid en fatsoen. Mayke Groffen. Uitgeverij Sun.
Bestel via bol.com
De expositie Lekker fris is tot en met 25 oktober 2009 te zien in het Historisch Museum Rotterdam.
Zelfcompassie: accepteer jezelf zoals je bent
Alles overzichtelijk bij elkaar
Opruiming in je Inbox
Column mindful leven
Koken met liefde
De gevolgen van hyperparenting
Column Feikje Breimer