Het puberende brein

De puber is in. Of laten we zeggen, een deel van de puber. Zijn hersenen namelijk. Daar is heel wat mee aan de hand, weten we sinds enige tijd. En in combinatie met onze hyperactieve samenleving kan dat soms verkeerd uitpakken.

Moeten we ze nu meer of minder begeleiden? Veel ouders weten het niet meer. De pubers van tegenwoordig maken een heel zelfstandige indruk, zijn druk in de weer met vrienden (zowel online als in het echte leven) en bepalen zelf wel wat ze doen en laten. Schone schijn, want naarmate er meer bekend wordt over de groei en ontwikkeling van de hersenen, blijkt dat ook pubers nog grenzen en begeleiding nodig hebben. Tot hun 25e rijpen de puberhersens nog en in een maatschappij met zoveel prikkels en aanbod zijn die hersens niet altijd in staat om alle impulsen goed te hanteren. ‘Jongeren voelen zich vaak overvraagd’, zeggen de auteurs van het boek Puberbrein Huub Nelis en Yvonne Sark. ‘Ze willen meer kaders en sturing dan volwassenen vaak denken. De samenleving daarentegen biedt hun steeds meer vrijheid, keuzemogelijkheden en complexiteit.’

Dat is ook de mening van Ronald Dahl, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie aan de Universiteit van Pittsburgh. Pubers zijn slimmer dan jongere kinderen, ze kunnen beter redeneren en complexe dingen begrijpen, maar tegelijkertijd doen ze regelmatig ‘stomme’ dingen die een negenjarig kind nooit in zijn hoofd zou halen, vertelde Dahl in NRC Handelsblad. ‘Het is niet dat pubers de gevolgen van hun gedrag niet kunnen overzien’, zegt Dahl. 'Dat kunnen ze vaak wel, maar ze voelen het niet. Emotioneel begrijpen ze het niet. Pubers kunnen risico’s op een volwassen manier analyseren. Sterker nog, ze hebben de neiging risico’s te overschatten, bijvoorbeeld de kans dat ze zullen doodgaan of aids zullen oplopen. Maar wat is de emotionele betekenis van doodgaan? Sommige pubers hebben het gevoel dat het niet uitmaakt als ze dood zijn’.

Interessant is ook het verband dat Dahl legt tussen wat als succesvol gezien wordt in een maatschappij, en hoe dat pubers beïnvloedt. ‘Zodra de geslachtshormonen onze hersenen beginnen te beïnvloeden, in de vroege puberteit, worden we ons bewust van de factoren die iemand succesvol maken. Die variëren enorm tussen samenlevingen. Bij jagers gaat het om het aantal gedode dieren. Bij de Yanomami-indianen ligt de nadruk op extreme vormen van moed. In Tibet gaat het erom wie het bedachtzaamst, het geduldigst en het meest genereus is. En bij ons? Bij ons ben je succesvol als je een drukke baan, een mooie auto en een groot huis hebt.’

En dan slaap, ook zoiets. De behoefte aan slaap neemt toe tijdens de puberteit, door alle lichamelijke en geestelijke veranderingen, maar tegelijkertijd hebben pubers een biologische neiging om steeds later naar bed te gaan. Toen we nog bij kaarslicht leefden was dat niet zo erg, maar tegenwoordig is er ’s avonds nog van alles te doen. Dahl: ‘Voor ons onderzoek bellen we pubers regelmatig om elf uur ’s avonds om te vragen wat ze dan aan het doen zijn. Vaak zijn ze aan het chatten met drie vrienden tegelijk, ze bekijken een muziekvideo via internet, de tv staat aan en ze zijn ook nog met hun huiswerk bezig. ’s Nachts houden ze natuurlijk hun mobiel bij de hand, want stel je voor dat ze een sms-je missen: dan zouden de ze op school niet kunnen meepraten.’

Met de meeste pubers gaat het overigens wel goed. Maar vaak geven ze aan, ook in het boek van Nelis en Van Sark, dat ze meer begeleiding willen van hun ouders als het gaat om keuzes van bijvoorbeeld vakken, studie of beroep. Ook al roepen ze in eerste instantie dat ze het allemaal zelf wel weten. En wie weet helpt het ook om hun beeld van wat het betekent om succesvol te zijn te nuanceren, door aan te geven dat die carrière, of alsmaar druk druk en bereikbaar zijn ook niet alles is. Stuur ze in elk geval vroeger naar bed, dat scheelt al.

Meer lezen?

Bestel via bol.com

Puberbrein binnenstebuiten
Nelis, H. & Sark, Y. van

Bestel via bol.com

Het puberende brein
Eveline Crone

Werk is maar werk
Boek: Voluit Leven
Column: Moeders, dochters en de orde der dingen
Ik werk dus ik ben?